ZANDVOORT - Velen van ons zullen zich vast nog wel het aangespoelde beeld herinneren, dat na een lange zeereis op 1 april 1962 vanaf Paaseiland op het Zandvoortse strand terechtkwam. Omdat het door een ""toevallig" passerende strandwandelaar was gemeld bij de Kustwacht kwam er een overweldigende media-aandacht voor het door Edo van Tetterode vervaardigde beeld. Het beeld, de Loeres, haalde alle voorpagina’s en de grap was samen met de NCRV televisie in scène gezet. Een Paaseiland deskundige (een vermomde Edo van Tetterode) werd ingevlogen vanuit Scandinavië en tijdens een live-uitzending van Brandpunt kwam alles aan het licht.

Zandvoort - Edo van Tetterode / 1 april Genootschap Edo van tetterode, beeldhouwer, grappenmaker en entertainer

Na deze succesvolle grap werd het Nationaal 1-april Genootschap opgericht en vanaf 1963 reikte dit genootschap ieder jaar een bronzen Loeres uit voor de beste grap van het afgelopen jaar. Doelstelling van het Genootschap was om de humor in brede zin te bevorderen. Ook in Zandvoort is er een enkele maal een Loeres uitgereikt, groente- en fruithandelaar Van Den Berg, die vroeger zat daar waar nu de Chin-Chin zit, ontving er een vanwege een sinaasappelboom waaraan je de sinaasappelen kon horen groeien en zelfs Prins Bernhard ontving een bijzondere versie omdat hij op safari een zebra had gezien met horizontale strepen.

Zandvoort - Edo van Tetterode / 1 april Genootschap / Loeresbeeld Het inmiddels verdwenen Loeresbeeld kijkt uit op de bevroren zee van 1963

1 april traditie
Het is 1 april! ‘1 april’ is zowel de datum als de naam van de traditie én de uitroep waarmee men het slachtoffer bespot. Het slachtoffer zelf is de aprilgek die zich voor de gek heeft laten houden of, zoals men in België zegt, naar april heeft laten verzenden. Maar waar komt dan die grappenmakerij vandaan op 1 april ? De traditie bestaat niet alleen in Nederland, maar komt ook voor in dezelfde vorm in grote delen van Europa, Amerika, Rusland, Australië en Noord-Afrika. De eerste meldingen komen uit Franse hoek in een document uit 1508 en in een Nederlands document duikt het op in 1539. Maar gezien de verspreiding over heel de wereld is het niet ondenkbaar dat het nog veel ouder is.

Zandvoort - Sticker van het 1 april Genootschap

Den Briel
In Nederland denken we nog steeds dat de ongein is begonnen met de watergeuzen die op 1 april 1572 de plaats Den Briel innamen. Echter, er zijn ook overeenkomsten gevonden met grappenfeesten zoals de lachriten in Thessalië, de Romeinse narrenfeesten, de Quirinalia, het Holifeest in het oude India en de middeleeuwse narrenfeesten, zoals carnaval, die allen in het voorjaar werden gevierd. Antropologen hebben tenslotte gewezen op de functie van 1 april als bijzondere dag op de jaarkalender. De oude agrarische samenleving was afhankelijk van de wisseling van seizoenen. Bepaalde data, vaak de eerste en laatste dag van een maand, werden gebruikt als markering en viering voir die overgangssituaties en zoals bij veel feesten speelden grappen daarbij een rol. 1 april zou dan als de eerste dag van de eerste lentemaand gevierd zijn met grappen.

Zandvoort - Edo van Tetterode / 1 april Genootschap Edo van Tetterode

Watergeuzen
In Den Briel wordt sinds 1966 jaarlijks op 1 april de bevrijding van de stad door de watergeuzen in 1572 gevierd en als historisch kostuumstuk nagespeeld. Tot die tijd was de historische gebeurtenis eerst als eeuwfeest en later achtereenvolgens als vijftig-, vijfentwintig- en vijfjarig jublileum herdacht. Het feest heeft sinds 1966 een steeds professioneler karakter gekregen. In Zandvoort zijn na de dood van Van Tetterode in 1996 de activiteiten van het Nationaal 1-april genootschap gestaakt en is het genootschap opgeheven. Dat is op zich erg jammer, aangezien dit illustere gezelschap zorgde voor heel wat leven in de brouwerij.

Cor Draijer

Dit artikel is verschenen in de krant De Zandvoorter in de maand februari 2005

Kijk hieronder naar een filmpje over de geschiedenis van het 1-april Genootschap en een interview met Edo van Tetterode