Uit de Klink van 1995: Bevrijdingsdag 5 mei 1995, vijftig jaar na dato.

Deze dag werd in Zandvoort op stijlvolle wijze gevierd. Het is onmogelijk om dezelfde vreugde te voelen als toentertijd, dit wordt slechts benaderd bij het defilé van vele duizenden Canadese veteranen, in Apeldoorn gehouden. De Stichting Viering Nationale Feestdagen Zandvoort verdient op deze plaats een compliment voor het door hen gebrachte programma van die dag.
 

1) De herdenkingsplechtigheid in de Nederlands Hervormde Kerk waaraan het Bergens Blaas Ensemble vakkundig muzikaal bijdroeg. Na een openingswoord door burgemeester M. R. v.d. Heijden, werd gesproken door: drs. W. K. N. Schmelzer (o.a. oud minister van Buitenlandse Zaken), de heer Hugh Gaffney (de eerste Canadees die in 1945 in Zandvoort binnenkwam en nu met familieleden overgekomen was). Leerlingen van een basisschool brachten tussentijds een tweetal voordrachten.
                 
Arend Bos
Als laatste sprak de heer A. Bos (namens de verzetsgroep 'de Kleine Patriot'). Hij zei: Zandvoort 1945 -1995. Een halve eeuw is een lange tijd, maar voor ons die de 2e wereldoorlog hebben meegemaakt is het of het gisteren is gebeurd. Daarom kan voor ons 50 jaar heel kort zijn. de dag van de bevrijding is bij mij als een verse herinnering achter gebleven. Ik denk nog vaak terug aan die ochtend van die 5e mei 1945, nadat de Duitsers hadden gecapituleerd. Ons bevrijdingsnummer van het illegale blad 'De Kleine Patriot' waarvan ik de redactie voerde, was de nacht daarvoor gereed gekomen in een schitterende omslag in een oranje kleur uitgevoerd om het restant van de Zandvoortse bevolking het heuglijke nieuws te melden.

Zandvoort - Arend Bos 

   Arend Bos


Een pot gort met rozijnen
In memoriam Cees Kuiper en ik gingen samen naar de Strandweg-bunker om daar poolshoogte te nemen. Cees was een grote vriend van mij en wij hebben samen heel wat illegale escapades ondernomen. Het was een grote geschutsbunker zoals er legio aan de kust waren gebouwd. Voor de bunker was een zonneterras aangebracht en in het midden daarvan smeulde een houtskool vuurtje, waarop een pot gort met rozijnen stond te sudderen. De bezetter had in grote haast de bunker verlaten, er was geen Duitser meer te zien. Ondanks het feit dat de lopen van de kanonnen nog dreigend naar zee gericht waren, ademde alles vrede en rust uit. Het was een warme voorjaarsdag. We deden ons tegoed aan de lekkernij, die ons werd geboden want het was de laatste maanden van de oorlog geen vetpot meer geweest. De gort met rozijnen smaakte uitstekend en op de dag van vandaag proef ik nog steeds die streling van de tong. Zo zijn er nog vele herinneringen, waaronder ook heel vervelende. 

Schaduwen van de oorlog
Wij konden het ons toen niet realiseren, die onwezenlijke sfeer van dat er een einde was gekomen aan vijf jaar ellende en verdriet. Velen van onze verzetsgroep zijn helaas overleden, kunnen dit feest niet meer meemaken, doch het kader, o.m. de drukker van de krant Cor de Vries, de politiek tekenaar van ons blad Jac.van den Bos en verspreider Jaap Schuiten hebben akte de presénce gegeven om te herdenken en onze blijdschap te tonen, omdat wij vrij zijn. De schaduwen van de oorlog zijn lang, zeer lang. Er zijn nog velen onder ons die het verdriet dat de bezetter hen heeft aangedaan met zich meedragen.

Duitse oorlogsindustrie
Vooral de mensen uit het verzet, omdat de vrede niet die wereld bracht waarop zij hadden gehoopt en dat laat ons niet los. Ook voor hen die na 1945 zijn geboren, want opgroeien na de oorlog impliceert dat de geschiedenis van je ouders of, voor de heel jongeren onder ons, je grootouders wel heel dicht bij je eigen ervaringswereld komt, maar niettemin een geschiedenis blijft die je niet zelf hebt meegemaakt, die je gezien de vele aanrakingspunten, je toch eigen moet maken. De overweldiging van ons land, de jodenvervolging, het liquideren van zigeuners, homoseksuelen en verstandelijk gehandicapten. De jonge mannen die verplicht te werk gesteld werden in de Duitse oorlogsindustrie, de strijd op zee en in de lucht. Kortom een heel onbegrijpelijke geschiedenis en steeds weer die opkomende vragen. Waarom gebeurde het zo? Hoe kon het gebeuren? Of misschien scherper gesteld: hoe konden wij het laten gebeuren? 

Pseudo-Hitler
Ik denk dat het nodig is dat wij de jeugd tonen dat er waarden en normen zijn, de moeite waard om je voor in te zetten. Wij moeten voorkomen dat de jeugd achter een pseudo-Hitler gaat aan lopen. Als wij de symbolen ervan, de hakenkruizen, de Hitlergroeten, de racistische leuzen zo nu en dan opnieuw zien verschijnen, dan toont zich daarin de machteloze frustratie, domme provocatie en hoogst ernstig te nemen demoralisatie. Ik waarschuw voor een herhaling van wat zich in de eerste helft van onze eeuw heeft afgespeeld. Men klaagt teveel over de fouten van de hedendaagse democratie, zoveel zelfs, dat de jeugd misschien denkt: "laten we het maar vernietigen." Wij moeten ook blijven herdenken. Dat zijn wij verplicht aan onze bevrijders, aan de 250.000 Nederlanders die de dood vonden, aan de 62 miljoen doden van de tweede wereldoorlog. 

Vrijheid is breekbaar
Deze vrijheid is vanzelfsprekend geworden, maar laten we ons niet vergissen, want vrijheid is breekbaar en democratie is kwetsbaar. Natuurlijk stelt u de vraag, wat moet ik er als eenling aan doen? Durf ik mijn nek uit te steken; durf ik na te denken over de problemen van vandaag, of verschuil ik me achter de zwijgende massa die ook de tweede wereldoorlog mogelijk maakte. Wij moeten er samen iets aan doen. Ons democratisch bestel biedt daartoe vele mogelijkheden en middelen. Begin daar thuis mee, op school de leraar, de voetbalclub - vooral de voetbalclub -, de vakbond, de kerkenraad en noem maar op. Ik had een enorme bewondering voor een Pater de Greeve, die als slogan na zijn praatje op de radio doorgaf: "verbeter de wereld, maar begin bij jezelf'. De bijeenkomst werd hierna besloten met het zingen van het Wilhelmus, deze keer in toonzetting van J. Bonset (1880 - 1959).

Zandvoort - Onthulling gedenksteen oude watertoren
       Burgemeester M.R. van der Heijden onthult de gedenksteen welke kosteloos
                                    en belangeloos was verzorgd door de heer Lavertu.

Oude watertoren
2) Onthulling van een plaquette. Vanuit het kerkgebouw begaf men zich naar het Favaugeplein waar, exact op de plaats waar de oude watertoren stond, een plaquette onthuld werd. Deze plaquette werd door Toon Lavertu geheel belangeloos ontworpen en vervaardigd. De Jagers jachthoorngroep " 't Panneland " gaf muzikale kleur aan het geheel. De Wielervereniging Olympia bracht het bevrijdingsvuur uit Wageningen over zodat dat hier ontstoken kon worden.

 

   


       Klik op het plaatje hierboven om het filmpje te starten 

Zandvoort - Gedenksteen verzetskrant
                          De door Jac. van den Bos ontworpen gevelsteen, welke te
                              bezichtigen valt aan de Grote Krocht 27 te Zandvoort

Gevelsteen
3) Burg. v.d. Heijden onthulde aan het pand Grote Krocht 27 een gevelsteen, ontworpen en vervaardigd door Jac. v.d. Bos, oud politiek tekenaar van 'de Kleine Patriot'. De huidige eigenaar van het pand, de heer v.d. Laan had vooraf de gevel een schoonheidsbehandeling laten ondergaan.

Arend Bos sprak hieraan voorafgaand de volgende woorden:

De Kleine Patriot
"Hier ontstond 'de Kleine Patriot' 1943- 1945. Het begon allemaal met de verplichte inlevering van radiotoestellen. 99% van de Zandvoortse bevolking gaf hier gevolg aan . De Duitse bezetter wilde in zijn berichtgeving geen inmenging van geallieerde zijde. Berichten uit Engeland over geallieerde successen werden door die inlevering van de radio's in de kiem gesmoord. Henk Bos was een man, die zich van de Duitse bezetters niets aantrok en schoffelde alle Duitse wetten onder het kleed. Hij organiseerde al heel vroeg luisterclubs met zijn niet ingeleverde toestel.

Leugens van vadertje Göbbels 
Op de bekende tijden van de uitzendingen uit Engeland kwamen er zeker tussen de 20 è 30 luisteraars bij ons thuis, hier op Grote Krocht 27, om het reële nieuws te horen en te vergelijken met de leugens die vadertje Göbbels ons steeds weer voorschotelde. Door de aanhoudende verliezen van de Duitsers werden zij ook veel strenger op sabotage daden, het handhaven van de luisterclub werd te gevaarlijk. Men vroeg mij deze berichten om te zetten in een krant en zo ontstond 'de Kleine Patriot', het enige illegale blad dat in Zandvoort en zijn directe omgeving verscheen. 

Dwaalspoor
Om de bezetter op een dwaalspoor te zetten, deden wij het voorkomen dat de krant in Haarlem werd gedrukt. Men heeft ook naarstig gezocht hoe het blad steeds weer door de 'muur', die de gehele kust omringde, Zandvoort binnen kwam. Doch deze werd in het hol van de leeuw gedrukt en door mij stenografisch opgenomen in steeds afwisselende leegstaande huizen. Een half jaar lang op Grote Krocht 25. Dit nieuws was voor menig Zandvoorter een heerlijke aanvulling op zijn karig rantsoen eten en drinken. 

Zandvoort was vergeven van NSB en Duitsgezinde lieden
Binnen de kortst mogelijke tijd was een soepel lopende organisatie opgebouwd met een totale redactie. Ik als samensteller van het blad. Drukker werd Cor de Vries en de toen jeugdige Jac. van den Bos politiek tekenaar. Tevens hadden wij een 30 tal verspreiders en herverspreiders aangetrokken, die met zeer grote omzichtigheid en voorzichtigheid het nieuws onder de bevolking heeft verspreid. Vooral daar Zandvoort toen vergeven was van NSB en Duitsgezinde lieden, was het oppassen geblazen, men moest dubbel alert zijn dat er geen blad bleef slingeren en wij hadden een goed systeem opgebouwd om dit te voorkomen. 

Sabotagedaden
De oude nummers werden ingenomen en omgeruild voor de nieuwe, zo hielden wij daar controle op. Naast deze activiteiten werden door onze groep ook sabotagedaden verricht, zoals het doorsnijden van telefoonkabels die naar de Duitse bunkers liepen en meerdere acties die onprettig waren voor de Duitse bezetter. Henk Bos werd in 1970 gedecoreerd met het Europees Verzetskruis en in 1985 postuum onderscheiden met het Verzetsherdenkingskruis.

Zandvoort - Arend Bos en naast hem Hugh Gaffney, de eerste Canadees die Zandvoort binnenkwam.
                     Links ziet u Arend Bos en naast hem Hugh Gaffney, 
                                de eerste Canadees die Zandvoort binnenkwam.

Verzetsherdenkingskruis
De totale redactie kreeg in 1982 het Verzetsherdenkingskruis uit handen van de toenmalige burgemeester van Zandvoort. Ter nagedachtenis van deze man, Henk Bos, en alle medewerkers van 'de Kleine Patriot', van redacteur tot verspreiders en herverspreiders, hebben wij deze gevelsteen laten ontwerpen, opdat deze groep in Zandvoort niet in vergetelheid zal weg glijden.